ДАНТЕ АЛИГЬЕРИ “ТЭНГЭРЛЭГ ТУУЛЬС”

2017-07-22 Ном

1308-1321 ид амьдралынхаа тур­шид унших ёстой дэл­хийн алдартай зохио­луу­дыг уншигч та бүхэндээ цуврал болгон хүргэсээр удлаа. Энэ удаагийн дугаартаа Данте Алигьерийн “Тэнгэрлэг туульс” хэмээх бүх цаг үеийн утга зохиол, яруу найргийн дээжис болсон гайхамшигт бүтээлийг танилцуулж байна.

Эртний алдарт Италийн яруу найрагч Данте Алигьери “Тэнгэрлэг туульс” бүтээлээ 1308 – 1321 оны хооронд бичсэн бөгөөд Там, Ариутгалын орчлон, Диваажин гэсэн гурван хэсэг, нийт зуун дууллаас бүтнэ. Уг ном нь дэлхийн утга зохиолын агуу бүтээлүүдийн нэг төдийгүй туульсын яруу найргийн хамгийн алдартай бүтээл мөн юм.

Энэхүү зохиол Данте тамд унасанаар эхлэх бөгөөд түүнийг ромын яруу найрагч Вергилий газарчилж, ухааруулж, гэмшүүлж, хийсэн гэм нүглээ цайруулах боломж олгож байгаагаар үйл явдал өрнөдөг. Үүгээрээ “Молом тойн эхийн ачийг хариулсан нь” судартай төстэй. Удалгүй Тамаас ангижирч Ариутгалын орчлонгийн хаалгыг тогшино. Вергилий ч дагалдан явна. Хожим Диваажингийн шатаар өгсөх тэрхүү торгон агшинд Данте хайрт бүсгүй асан Беатричтэй тааралдана. Харин Диваажингийн хилийн дээсийг алхаж чаддаг болов уу?

“Тамыг ч, Диваажинг ч, бүгдийг нь та бий болгодог…” /Данте Алегьери/ Ийнхүү Данте хойд насны тухай шашны домог, бодит түүхэн хүмүүс, тухайн үеийн Италийн хурц зөрчил, сүм хийдийн задрал, эцэс төгсгөлгүй сөргөлдөөн зэрэг түүхийн ээдрээтэй он жилүүдийг номондоо маш чадамгай харуулж чадсан нь гайхалтай. Мөн Диваажингийн тухай төсөөллийг нарийн тодорхой, бодитойгоор гаргаж тавьсан нь бүүр ч илүү гайхалтай.

Дантегийн дүрсэлсэн Тамын ертөнцөд төрөл бүрийн нүгэл хилэнц хийсэн хүмүүс, гэмт хэрэгтнүүд, луйварчид, урвагчид бүүр цаашилвал аймшигт үлгэр домгийн адгуус байх ба урд насандаа үйлдсэн нүгэлдээ тэнцэх ял эдэлж шаналан зовж байдаг. Харин ариутгалын орчлонд хүмүүс урьдын хилэнцэт үйлдлээсээ цэвэршин салж харин буянт үйлс, шударга явдалтнууд нь Диваажингийн оронд жаргалаа эдэлж байдаг.

Данте ёгтлол, бэлгэдэл, үлгэр, домог, бурхад, Ромын хаадууд, түүхэн хүмүүс, хууч яриа зэргийг чадамгай ашиглан, зохиолоо АВА, ВСВ, CDC, DED маягаар холбоос бүхий терцина хэмээх гурван мөрт, шад бүртээ таван өлмийт ямба хэмээх дэвхцэл хэмжээт шүлгээр бичиж үлдээжээ. Дантегийн маш нарийн тодорхой дүрслэл нь түүний төсөөлөхүйн хамгийн гол мөн чанар байсан гэж хэлж болно. Үүгээрээ Данте уран сэтгэмж, сэтгэл зүй, ухамсарын агуу том зураач мөн. Дантегийн залуудаа бичсэн шүлэг найраглалд хайрт бүйсгүй Беатричийн гоо сайханыг магтаал, бас ид залуу хорин тавхан насандаа бурхан болсонд нь гашуудсан сэтгэлээ шингээсэн байдаг. Беатричийг өөд болоход Данте ихэд харуусан хямарч байсан боловч энэ бүсгүйн гэгээн дүр Дантегийн насан туршид нь уран бүтээлийн онгод хайрлах шүтээн, байнгын дуурайх үлгэр жишээ нь болж байлаа. Данте зовлон гунигаа дарах эм болгон нэг үе шашны сургаал, философи, тэр тусмаа ухамсрын философи, одон орон судлал сонирхон үзэж цаг үеийнхээ хамгийн суут хүний зиндаанд хүрч чадсан нь бахархууштай. Ер нь Дантегийн амьдрал Италийн улс төрийн тэмцэл дунд өрнөсөн гэж хэлж болно. Тухайн үеийн авлига, хээл хахуулийн эсрэг зоригтой тэмцсэнээс болж цөллөгдөж насан эцэслэх хүртлээ хорин жил Италийн өнцөг булан бүрээр хэрэн тэнэж, өлсөж, цангаж, зовж, тэмцэж, гэгээрч, сурч, мэдэж, хайрлаж, дурлаж, хайртай бүсгүйгээ алдаж, агуу бүтээл туурвиж, тэр нь дэлхийн утга зохиолын дээжис болсон.

Тэнгэрлэг туульс шүлгийг хүмүүнд маш их зүйлийг ухааруулах асар том оюуны бүтээл гэж хэлж болно. Ялангуяа этик, мораль, шашин, ухамсар, далд ухааны талаар бичихийг зорьсон гэж судлаачид нэгэн дуугаар хэлдэг. Гэрлээс гэрэл, харанхуй­гаас харанхуй л төрнө. Диваа­жингийн орон бид бүхний сэтгэл дотор үүрд оршино. Диваажин бол зүлэг мод, далай тэнгис, үзэсгэлэнт байгалийн цогц болсон холын нэгэн орон гэхээс илүүтэй бидний дотор буй ухамсрын ертөнц юм. Диваажин, тамын аль аль нь бидний дотоод гүнд буй ухамсрын төлөв байдал мөн. Диваажин гэдэг нь гэрэл гэгээтэй, баяр баясгалантай, үхэшгүй мөнх оршин амьдрахын тухай л ойлголт. Гэхдээ бидэнд байгаа зүйлсээс юу нь үхэшгүй мөнх вэ гэдгийг ухаарах хэрэгтэй. Үхэшгүй мөнх зүйл гэдэг бол зөвхөн ухамсар билээ.

<

© 2018 newsmedia.mn. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан.