Эмээтэйгээ намаржсан сүүлийн намар…

Сэтгүүлч О.МӨНХГЭРЭЛ

Намар болгон адилхан ирдэггүй юм байна.

Зарим намар шаргал навчсаа түүж, салхинд хийсгэн одохдоо зүгээр л нэг улирал өнгөрч байгааг сануулдаг бол зарим намар хүний амьдралд дахин хэзээ ч давтагдахгүй нэгэн дурсамж болон үлддэг ажээ.

Миний хувьд эмээтэйгээ намаржсан тэр сүүлчийн намар тийм л намар байсан.

Өглөө эрт сэрэхэд гэрийн хаяагаар нарны бүдэгхэн туяа тусаж, зуны сүүлчийн ногоон өнгө шаргалтаж эхэлсэн байлаа. Эмээ минь аль хэдийнэ босчихсон, гал түлж, цайгаа чанаж суудагсан. Халуун цайны үнэр, аргалын утаа, эмээгийн намуухан дуугаар аялах хуучны дуу…

Тэр бүхнийг би тухайн үедээ энгийн л нэг өглөө гэж бодож байжээ.

Харин одоо эргээд бодоход, тэр өглөө бүр миний амьдралын хамгийн үнэтэй мөчүүд байж.

Эмээ минь намрын сэрүүн салхинд нөмрөгөө зузаалж, үүдэндээ суугаад алсыг ширтдэгсэн. Би хажууд нь сууж, юу ч ярилгүй хэсэгхэн чимээгүй сууна.

Тэгээд эмээ минь:

-Намар их сайхан шүү. Гэхдээ навч унахыг харахаар нэг л гунигтай байдаг юм гэж хэлдэг байлаа.

Тэр үгийг нь би одоо л ойлгож байна.

Навч унаж байгаа нь мод үхэж байгаа хэрэг биш. Харин нэгэн бүтэн улирлыг үдэж байгаа нь тэр. Гэвч хүн зарим нэгэн улирлыг үдээд буцааж авчирч чаддаггүй ажээ.

Тэр намар бид хамтдаа айрагны сүүлчийн амтыг амсаж, өвлийн бэлтгэлээ базааж, орой бүр галын дэргэд сууж элдвийг ярьдаг байв. Эмээ маань миний бага насыг ярьж өгнө. Би өөрийнхөө жижигхэн зовлон, мөрөөдөл, ирээдүйн тухай ярилцана.

Тэгэхэд эмээ минь миний яриаг ямагт анхааралтай сонсоод:

-Хүн амьдралдаа юу ч үзсэн, сэтгэлээ битгий хатууруулаарай. Хүний хамгийн том хөрөнгө нь сэтгэл байдаг юм, гэдэгсэн.

Би тэр үгийг ч бас зүгээр л нэг сургаал гэж бодсон.

Харин эмээгээ үдсэн хойно тэр үг миний зүрхэнд үлдсэн хамгийн үнэтэй өв болсон юм.

Намар улам ахиж, өвлийн хүйтэн ойртож байлаа. Тэр үед би эмээгийнхээ гарыг удаан харсан сан. Насны уртад борлосон, үрчлээтсэн тэр гар намайг бага байхад толгойг минь илж, халуурахад духан дээр минь тавьж, даарсан үед ханцуйнаас минь атгаж дулаацуулдаг байсан.

Би тэр гарнаас атгаад:

-Эмээ, та их удаан амьдраарай гэж хэлсэн.

Эмээ инээмсэглээд:

-Хүн хүссэнээрээ насалдаггүй юм аа. Харин хайрласан хүмүүсийнхээ сэтгэлд удаан амьдардаг юм гэсэн.

Тэр үед би юу ч хэлээгүй.

Одоо бодоход эмээ минь өөрийгөө биш, намайг тайвшруулж байсан юм байна.

Намрын сүүлчийн өдөр модод бараг навчисгүй болж, талын салхи улам хүйтэн болсон байлаа. Би эмээгээ тэндээс үдэхдээ энэ нь бидний хамт өнгөрүүлж буй сүүлчийн намар гэдгийг мэдээгүй.

Хэрэв мэдсэн бол би илүү удаан тэвэрч, илүү олон удаа “хайртай” гэж хэлэх байсан.

Хэрэв мэдсэн бол өглөө бүрийн цайг нь яаралгүй хамт ууж, ярьсан үг бүрийг нь цээжлэх байсан.

Хэрэв мэдсэн бол эмээгийнхээ инээмсэглэлийг удаан ширтэж, үрчлээ бүрийг нь зүрхэндээ зураг болгон хадгалах байсан.

Гэвч амьдрал бидэнд “сүүлчийн удаа” гэдгийг урьдчилж хэлдэггүй юм байна.

Сүүлчийн тэврэлт нь энгийн нэг тэврэлт шиг.

Сүүлчийн яриа нь энгийн нэг яриа шиг.

Сүүлчийн харц нь энгийн нэг харц шиг.

Харин дараа нь тэр мөчүүдийн үнэ цэнэ нь насан туршдаа улам тодордог ажээ.

Одоо намар болох бүрд би эмээгээ санадаг.

Шаргал навч хийсэхэд эмээгийн минь намуухан дуу сонсогдох шиг болж, аргалын утаа үнэртэхэд тэр л хуучин гэрийнхээ үүдэнд сууж байгаа мэт санагдана. Заримдаа салхи сэвэлзэхэд “Намар их сайхан шүү” гэж хэлэх нь хүртэл сонсогдох шиг.

Би тэр намрыг буцааж авчирч чадахгүй.

Эмээгийнхээ гарын халууныг дахин мэдэрч чадахгүй.

Халуун цай аягалж өгөөд “Даарчихав уу?” гэж асуухыг нь дахин сонсож чадахгүй.

Гэхдээ надад тэр намар бий.

Эмээтэйгээ өнгөрүүлсэн сүүлчийн намар бий.

Тэр намар миний сэтгэлд насан туршдаа шаргалтаж байх болно.

Хүн гэдэг хайртай хүмүүсээ алдаж байж тэдний дэргэд өнгөрүүлсэн энгийн мөчүүд ямар их үнэтэй байсныг ойлгодог ажээ. Тиймээс би одоо хайртай хүмүүсээ тэврэхдээ удаан тэвэрдэг. Хамт суухдаа яарахгүйг хичээдэг. “Хайртай шүү” гэж хэлэхээс ичдэггүй.

Учир нь амьдралын хамгийн том харамсал бол хэлэх ёстой үгээ хэлэлгүй үлдээх явдал юм.

Эмээ минь энэ хорвоод байхгүй ч надад өгсөн хайр нь одоо ч амьд.

Тэр хайр миний дотор намрын шаргал навч шиг чимээгүйхэн бууж, зүрхний минь нэгэн буланд үүрд хадгалагджээ.

Тийм ээ.

Эмээтэйгээ намаржсан тэр сүүлчийн намар бол миний амьдралын хамгийн гунигтай атлаа хамгийн нандин намар байсан.

Тэр намар би эмээгээ үдсэн.

Харин эмээ минь надад хайр гэдэг зүйл хүнээс явсан ч сэтгэлээс хэзээ ч явдаггүйг үлдээгээд явсан юм.