Дэлхийн зах зээлд газрын тосны үнэ эрчимтэй буурч байна

Сүүлийн долоо хоногуудад дэлхийн зах зээл дээр газрын тосны үнэ мэдэгдэхүйц буурч, олон улсын эдийн засгийн гол сэдвийн нэг болоод байна.

Брент болон WTI төрлийн газрын тосны үнэ өмнөх өсөлтийнхөө тодорхой хэсгийг алдаж, зах зээл дээрх савлагаа эрчимжээд байна. Шинжээчдийн үзэж байгаагаар энэхүү бууралтад геополитикийн эрсдэлийн дарамт суларсан, томоохон олборлогч орнууд нийлүүлэлтээ нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргасан, мөн дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн төлөв сул байгаа зэрэг хүчин зүйлс голлон нөлөөлжээ.

Газрын тосны зах зээл нь эрэлт, нийлүүлэлтийн тэнцвэрээс хамгийн их хамаардаг зах зээлийн нэг юм. Сүүлийн саруудад томоохон олборлогчдын үйлдвэрлэл нэмэгдэж, OPEC+ наймдугаар сараас олборлолтын зорилтоо дахин өсгөхөөр тохиролцсон нь зах зээлд илүү их нийлүүлэлт бий болно гэсэн хүлээлтийг нэмэгдүүлсэн. Үүний зэрэгцээ дэлхийн эдийн засгийн өсөлт удааширч, аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэл болон тээврийн салбарын эрэлт өмнөх онуудтай харьцуулахад сул байгаа нь газрын тосны үнийг доош татаж байна.

Мөн Ойрхи Дорнод дахь хурцадмал байдал тодорхой хэмжээнд намжиж, нийлүүлэлт тасалдах эрсдэл буурсан нь газрын тосны үнэд шингэсэн “геополитикийн нэмэгдэл”-ийг багасгасан гэж шинжээчид тайлбарлаж байна. Хэдийгээр бүс нутгийн нөхцөл байдал бүрэн тогтворжоогүй ч хөрөнгө оруулагчдын болгоомжлол тодорхой хэмжээнд буурснаар зах зээл тайван төлөвт шилжиж, үнэ буурахад нөлөөлжээ.

Газрын тосны үнийн бууралт нь импортлогч орнуудын хувьд тодорхой давуу тал авчирдаг. Тухайлбал, шатахууны импортын өртөг буурснаар тээвэр, ложистик, үйлдвэрлэлийн зардал багасах боломж бүрддэг. Үүний үр дүнд бараа бүтээгдэхүүний үнэ тогтворжиж, инфляцын дарамт саарах нөхцөл үүсдэг. Иргэдийн шатахуунд зарцуулах зардал буурвал өрхийн бодит орлого нэмэгдэж, хэрэглээ өсөхөд эерэгээр нөлөөлөх боломжтой. Мөн агаарын тээвэр, уул уурхай, барилга, газар тариалан зэрэг түлшний хэрэглээ өндөртэй салбаруудын үйл ажиллагааны зардал буурч, ашигт ажиллагаа нь сайжирдаг.

Харин газрын тос экспортолдог улс орнуудын хувьд энэхүү нөхцөл байдал эсрэгээрээ нөлөөлдөг. Газрын тосны экспортын орлого буурснаар төсвийн алдагдал нэмэгдэх, валютын орлого хумигдах, үндэсний мөнгөн тэмдэгтийн ханшид дарамт учрах зэрэг эрсдэл бий болдог. Ялангуяа төсвийнхөө ихэнх орлогыг газрын тосноос бүрдүүлдэг орнуудын хувьд үнэ удаан хугацаанд доогуур түвшинд хадгалагдвал эдийн засгийн өсөлт саарч, хөрөнгө оруулалтын идэвх буурах магадлал өндөр байдаг.

Монгол Улсын хувьд, газрын тосны бүтээгдэхүүний дийлэнх хэрэгцээг импортоор хангадаг учраас дэлхийн зах зээл дээрх үнийн бууралт нь тодорхой хэмжээнд эерэг нөлөө үзүүлж болно. Импортын өртөг буурснаар шатахууны үнийг тогтворжуулах боломж нэмэгдэж, улмаар тээвэр, хүнс, барилга болон бусад салбарын үйлдвэрлэлийн зардлыг бууруулах нөхцөл бүрдэх юм. Энэ нь инфляцыг тогтворжуулах, бизнесийн орчныг сайжруулахад тодорхой дэмжлэг болох боломжтой. Гэсэн хэдий ч дэлхийн эдийн засгийн өсөлт саарч байгаа нь Монгол Улсын экспортын гол бүтээгдэхүүн болох нүүрс, зэс зэрэг уул уурхайн түүхий эдийн эрэлтэд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй хэвээр байна.

Олон улсын эрчим хүчний зах зээлийн шинжээчдийн үзэж буйгаар газрын тосны үнэ ойрын хугацаанд дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн хурд, OPEC+-ийн цаашдын бодлого, мөн геополитикийн нөхцөл байдлаас ихээхэн хамаарах төлөвтэй байна. Хэрэв нийлүүлэлт өндөр хэвээр хадгалагдаж, эрэлт төдийлөн сэргэхгүй бол үнэ нам түвшинд үргэлжлэх магадлалтай. Харин нийлүүлэлтэд доголдол үүсэх эсвэл геополитикийн шинэ эрсдэл бий болбол газрын тосны үнэ богино хугацаанд дахин өсөх боломжтой.

Эцэст нь хэлэхэд, газрын тосны үнийн бууралт нь зөвхөн эрчим хүчний салбарын асуудал биш бөгөөд дэлхийн эдийн засгийн төлөв, инфляц, худалдаа, хөрөнгө оруулалттай шууд холбоотой үзүүлэлт юм. Импортлогч орнуудын хувьд энэ нь үйлдвэрлэлийн зардлаа бууруулж, эдийн засгийн идэвхийг дэмжих боломж боловч экспортлогч орнуудын хувьд төсөв, валютын орлого болон эдийн засгийн өсөлтөд дарамт учруулдаг. Иймээс улс орнууд богино хугацааны үнийн хэлбэлзэлд бус, эрчим хүчний аюулгүй байдал, эдийн засгийн төрөлжилт, тогтвортой хөгжлийн урт хугацааны бодлогод илүүтэй анхаарах шаардлагатай байна.