Парламентын түүхэнд хамгийн урт хугацаанд хэлэлцсэн төсвийн тодотголд юу багтав?

Монгол Улсын түүхэнд хамгийн урт хугацаанд буюу бүтэн 57 хоногийн турш парламентын танхим, улс төрийн хүрээнд халуухан маргаан дагуулсан 2026 оны төсвийн тодотголыг УИХ-аас эцэслэн баталсан. Анх 2026 оны наймдугаар сарын 20-ны өдөр Засгийн газраас өргөн мэдүүлснээс хойш яг хоёр сар шахам хугацааны дараа буюу 10 дугаар сарын 16-ны өдөр ийнхүү парламентын алх тогшигдов. 126 гишүүнтэй шинэ парламентын хувьд анхны томоохон сорилт болсон энэхүү тодотголоор улсын төсвийн нийт зарлагыг 33.9 их наяд төгрөг, харин төсвийн алдагдлыг 2.0 их наяд төгрөг байхаар эцэслэн тогтоожээ. Энэхүү тодотгол нь төр зардлаа танаж, иргэдийнхээ бодит орлогыг хамгаалах, суурь салбаруудаа дэмжихэд чиглэсэн түүхэн шийдвэрүүдийг багтааснаараа онцлог болж байна.

Цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэхэд 1.1 их наяд төгрөг зарцуулна

Эдийн засгийн хүндрэлтэй үед өрхийн орлогыг хамгаалах нь энэ удаагийн тодотголын хамгийн гол цөм байв. Төсвийн тодотголоор нийгмийн хамгааллын салбарт дараах томоохон өөрчлөлтүүдийг оруулахаар баталлаа.

• Төрийн албан хаагчдын цалин: Багш, эмч нар болон төрийн бусад албан хаагчдын цалинг нэмэгдүүлэхэд нийт 651.0 тэрбум төгрөгийг нэмж тусгалаа.

• Ахмад настны тэтгэвэр: Тэтгэврийн хэмжээг ирэх сарын 1-нээс эхлэн хувь хэмжээнээс нь хамаарч 100,000-аас 300,000 төгрөгөөр нэмэгдүүлэхээр тогтож, үүнд зориулан 196.3 тэрбум төгрөг хуваарилав.

• Нийгмийн халамж: Нийгмийн халамжийн тэтгэврийг 600,000 төгрөг, асаргааны тэтгэмжийг 370,000 төгрөгт тус тус хүргэж өсгөлөө.

• Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн дэмжлэг: Тэдний тэтгэвэр, тэтгэмжийн хэмжээг 40,000-аас 168,000 төгрөгөөр нэмэгдүүлэхээр шийдвэрлэсэн байна. Энэхүү нэмэгдэлд шаардлагатай 30.0 тэрбум төгрөгийг Эрчим хүчний сайд болон ХХААХҮ-ийн сайдын багцын урсгал зардлаас хасаж, шилжүүлэх замаар гаргажээ.

Төр зардлаа хэрхэн танаж, орлогоо яаж нөхөв?

Төсвийн үрэлгэн зардлыг танах шаардлагыг УИХ-ын гишүүд болон олон нийтийн зүгээс хүчтэй тавьж байсан юм. Хэлэлцүүлгийн шатанд төсвийн хөрөнгөөр барилга байгууламж барих, тоног төхөөрөмж худалдан авах зардлыг 160.0 тэрбум төгрөгөөр бууруулж чаджээ.

Мөн энэ оны татварын орлого төлөвлөснөөс 1.0 их наяд төгрөгөөр буурсантай холбогдуулан үүссэн төсвийн дутууг төр өөрөөсөө гаргахаар болсон байна. Тодруулбал, татварын орлогын энэхүү тасалдлыг төрийн өмчит компаниудын ногдол ашгийн орлогоор бүрэн нөхөхөөр төсвийн тодотголд тусгаж өглөө.

Эрчим хүч, хөдөө аж ахуйн салбарт 480 тэрбум төгрөгийн татаас олгоно

Улс орны суурь тулгуур салбаруудад үүсээд буй эрсдэлийг хаах, шатахуун болон эрчим хүчний нийлүүлэлтийг тасалдуулахгүй байх нь үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээний асуудал болоод буй. Тиймээс Засгийн газраас эрчим хүч болон хөдөө аж ахуйн салбарт олгох татаасыг 480.0 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлэхээр баталсан байна. Энэ нь өвлийн бэлтгэл хангалт, эрчим хүчний найдвартай ажиллагааг хангахад чухал дэмжлэг болох юм.

Хэлэлцүүлгийн явцад олон нийтийн дунд хамгийн их шүүмжлэл дагуулсан “Гэрт ойрхон сургууль” хөтөлбөрийн хүрээнд хувийн сургуулиудад олгохоор төлөвлөж байсан 3.5 тэрбум төгрөгийг гишүүдийн олонхын саналаар төсвөөс бүрэн хассан байна.

Эдийн засагчид болон Монголбанкны зүгээс төсвийн зарлагыг ийнхүү тэлэх нь зах зээл дэх бэлэн мөнгөний урсгалыг нэмэгдүүлж, инфляцыг хөөрөгдөх эрсдэлтэйг сануулж байгаа ч Засгийн газар зардлын хэмнэлт болон орлогын дахин хуваарилалтаар макро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг барих төлөвтэй. Юутай ч 57 хоногийн улс төрийн марафоны эцэст батлагдсан 2026 оны төсвийн тодотгол иргэдийн амьжиргаанд жаахан ч болов цуцал нэмэх биз ээ.